Fundacja Salvis Natura Salvis Futura Centrum Inicjatyw Środowiskowych, Społecznych i Przyrodniczych
Projekt flagowy · [DO UZUPEŁNIENIA: etap]

Program zlewniowy Kotomierzycy

Kotomierzyca ma 33 km i jest ostatnim dopływem Brdy przed głównym ujęciem wody pitnej dla Bydgoszczy. Chcemy podnieść poziom wód gruntowych w całej jej zlewni, czyli na 217,3 km², i zrobić to tak, żeby dało się to powtórzyć w innych zlewniach w Polsce.

Dla kogo: Gminy Pruszcz, Dobrcz i Osielsko, Wody Polskie, Lasy Państwowe, wodociągi Bydgoszczy i instytucje naukowe.

Pruszcz Gołuszyce Kotomierz, siedziba fundacji Dobrcz Stronno Karczemka ujście do Brdy, Bożenkowo ujęcie wody Czyżkówko Bydgoszcz, 75 000 m³ na dobę Brda Kotomierzyca, 33 km zlewnia 217,3 km² grunty orne ok. 90% górnej zlewni lasy schemat poglądowy, bez skali N
Schemat do zastąpienia zdjęciem. Kotomierzyca w górnym biegu (uregulowany odcinek) i w lasach poniżej Karczemki, z drona z 50-100 m, wiosną.
Status
[DO UZUPEŁNIENIA: etap programu, np. koncepcja, opracowanie, wniosek]
Konsorcjum
Polska Akademia Nauk (ERCE PAN w Łodzi), Wody Polskie, Lasy Państwowe, samorządy, wodociągi. [DO UZUPEŁNIENIA: konkretne jednostki]
Szacowana wartość
80-100 mln zł
Skąd pieniądze
[DO UZUPEŁNIENIA: programy i instytucje finansujące]

Co jest nie tak z tą rzeką

Górny odcinek Kotomierzycy ma cechy uregulowanego rowu melioracyjnego. Nie ma zasilania podziemnego, więc przy niskich opadach ma charakter okresowy: rzeka po prostu wysycha. Odcinek źródłowy zasilają wyłącznie spływy powierzchniowe doprowadzane rowami z pól.

Woda, która tamtędy płynie, niesie azotany. W 2008 r. górną część zlewni, 141,73 km², wyznaczono jako obszar szczególnie narażony na zanieczyszczenie azotem ze źródeł rolniczych. W latach 2008-2012 średnioroczne stężenia azotanów na wszystkich stanowiskach pomiarowych odpowiadały wodom eutroficznym, a maksima w górnym biegu sięgały 108,8 mg NO₃ na litr. Kotomierzyca uchodzi do Brdy w Bożenkowie, a kilkanaście kilometrów niżej z Brdy czerpie wodę ujęcie Czyżkówko, główne źródło wody pitnej dla Bydgoszczy.

Co ma się tam fizycznie wydarzyć

Celem jest podniesienie poziomu wód gruntowych w całej zlewni. Nie jeden zbiornik, tylko cztery rzeczy naraz, bo osobno żadna z nich nie działa:

  1. Retencja. Zbiorniki i zastawki tam, gdzie woda dziś ucieka najszybciej. Miejsca wskażą badania terenowe, pomiary RTK i naloty dronem, nie mapa z urzędu.
  2. Przebudowa melioracji na system zarządzalny. Rowy projektowano do odwadniania. Zastawki i regulowane przepusty pozwolą zatrzymać wodę wiosną i puścić ją wtedy, kiedy jest potrzebna.
  3. Zadrzewienia. Pasy drzew i krzewów w krajobrazie rolniczym ograniczają wiatr i parowanie, a wilgoć zostaje w glebie. Pierwsze 700 drzew posadziliśmy w projekcie „1000 drzew”.
  4. Jakość wody. Roślinność buforowa i mokradła wiążą część azotanów i fosforanów, zanim woda dopłynie do Brdy.

Kto to robi

Zmianę w skali całej zlewni może przeprowadzić tylko konsorcjum: instytucja naukowa, zarządca wód, zarządca lasów, gminy i przedsiębiorstwo wodociągowe. Fundacja skupia te podmioty wokół jednego opracowania i koordynuje prace. Gmina nie jest tu płatnikiem, tylko beneficjentem i partnerem.

  • Nauka: Europejskie Regionalne Centrum Ekohydrologii Polskiej Akademii Nauk w Łodzi, działające pod auspicjami UNESCO.
  • Zarządcy: Wody Polskie i Lasy Państwowe. [DO UZUPEŁNIENIA: który zarząd zlewni i które nadleśnictwa]
  • Samorządy i wodociągi: [DO UZUPEŁNIENIA: które gminy podpisały list intencyjny albo umowę, które przedsiębiorstwo wodociągowe]

Dlaczego ta zlewnia

Bo jest mierzalna i typowa. Rolnicza wysoczyzna z gęstą siecią rowów w górnej części, lasy w dolnej, ujęcie wody pitnej na końcu. Jeśli metoda zadziała tutaj, da się ją powtórzyć w innych zlewniach w Polsce, a to jest cel równie ważny jak sama Kotomierzyca.

Skąd są dane

Położenie i charakter rzeki: Z. Czerebiej, D. Szatten, Ż. Marciniak, „Proces eutrofizacji wód powierzchniowych w regionie wodnym Dolnej Wisły na przykładzie obszaru szczególnie narażonego na zanieczyszczenie azotem ze źródeł rolniczych Kotomierzyca”, Journal of Health Sciences 2013; 3(14): 66-74. Wydajność ujęcia: MWiK Bydgoszcz. Dane o stężeniach dotyczą lat 2008-2012; aktualne pomiary są częścią programu. [DO UZUPEŁNIENIA: nowsze pomiary, jeśli są]

W liczbach

Zlewnia Kotomierzycy w liczbach

  • 33 km długości rzeki, od okolic Pruszcza do ujścia do Brdy w Bożenkowie
  • 217,3 km² powierzchni zlewni w gminach Pruszcz, Dobrcz i Osielsko
  • ok. 90% górnej części zlewni to grunty orne
  • 61,6% zlewni (141,73 km²) wyznaczono w 2008 r. jako obszar szczególnie narażony na azot ze źródeł rolniczych
  • 108,8 mg/l maksymalne stężenie azotanów w górnym biegu w latach 2008-2012 (Czerebiej, Szatten, Marciniak 2013)
  • 75 000 m³ na dobę może pobrać z Brdy ujęcie Czyżkówko, główne ujęcie wody dla Bydgoszczy

Porozmawiajmy o tym projekcie

Jesteś z gminy, Wód Polskich, wodociągów albo uczelni? Napisz, czego dotyczy sprawa. Odpowiadamy w ciągu [X] dni roboczych.

Porozmawiajmy o udziale w programie

Pozostałe projekty

Cztery pozostałe obszary działania fundacji